Przyczyny depresji - zarówno utrata, jak i sukces

Przyczyny depresji najlepiej opisuje model biopsychospołeczny. Są tu i czynniki biologiczne (chemia mózgu), psychologiczne (osobowość, koncepcje behawioralne, poznawcze i wyuczonej bezradności) oraz społeczne. Czy wydarzenia życiowe mogą powodować depresję? Jeśli tak to jakie? Odejście drugiej osoby? Sukces? W artykule udzielamy odpowiedzi, również tych mniej oczywistych.

Table of Contents

Przyczyny depresji – model biopsychospołeczny

Rozbijmy przyczyny depresji na czynniki pierwsze:

“bio-” to: geny (historia rodzinna), neuroprzekaźniki, przewlekłe choroby (serca, tarczycy, nowotwory złośliwe czy utrzymujące się bóle), substancje psychoaktywne (w tym alkohol). Na wystąpienie depresji szczególnie narażone są także kobiety w ciąży i młode mamy. Drugim szczytem zachorowania jest menopauza;
“psycho-” termin ten obejmuje: osobowość, relacje (małżeńskie, partnerskie, z rodzicami, z szefem, ze współpracownikami, przyjaciółmi i znajomymi itp.);
“społeczne” to: wsparcie społeczne, sytuacja zawodowa, materialna, poczucie bezpieczeństwa finansowego.

Rzadko czynniki te występują samodzielnie. Przykładowo w depresji mamy do czynienia z występowaniem 2 lub 3 równocześnie.

Za chwilę przeczytasz o utratach jako przyczynach depresji.

Przyczyny depresji – utraty

Na początek statystyka. Około 50% (od 41 nawet do 91%) pierwszych w życiu danej osoby epizodów depresji pojawia się po różnych wydarzeniach życiowych. Lista jest długa, zawiera kilkadziesiąt takich sytuacji. Oczywiście najwięcej jest strat. Depresję prowokują następujące utraty:

strata bliskiej osoby: nie tylko śmierć, ale też rozstanie czy wyjazd. Utrata rodzica przed 10 r.ż. zwiększa ryzyko depresji;
konieczność opieki nad chorym dzieckiem, rodzicem;
utrata wsparcia społecznego;
utrata poczucia własnej wartości;
utrata poczucia bezpieczeństwa w danej pracy;
utrata prestiżu;
utrata poczucia bezpieczeństwa finansowego;
utrata zdrowia, części ciała, atrakcyjności;
utrata zdolności do pracy intelektualnej (np. wskutek starzenia się, choroby, urazu głowy);
utrata zdolności do fantazjowania, optymistycznych wyobrażeń;
utrata ważnych symboli, które dają poczucie bezpieczeństwa.

A co się dzieje, gdy dostajesz awans? Podwyżkę? Odnosisz sukces?

Nieoczywiste przyczyny depresji

Nieraz sukcesy pociągają za sobą dodatkowe obciążenia:

po pierwsze nowa praca skutkuje koniecznością zmiany miejsca zamieszkania;
po drugie pojawiają się nowe obowiązki związane z awansem.

Ciekawe badania pokazują, że dzieci z bogatych rodzin wbrew intuicji są bardziej depresyjne i lękowe w porównaniu do dzieci ze średniej lub niższej klasy. Depresja jest też częstsza w krajach wysokorozwiniętych.

“Depresja sukcesu”? Tak, to prawdziwe zjawisko. Pieniądze nie stanowią szczepionki przeciwko depresji. Duża presja, samotność oraz uczucie pustki to przyczyny choroby u człowieka sukcesu. Przy tym im szybszy awans społeczny, tym większe ryzyko depresji.

Depresja w sporcie wyczynowym?

Kolejne zjawisko to depresja u sportowców, którzy uprawiają wyczynowy (a nawet ekstremalny) sport. Wnioski z badań? Otóż depresja:

częściej dotyka osoby młode, kobiety, ofiary nadużyć seksualnych;
najwięcej samobójstw jest wśród piłkarzy, koszykarzy, pływaków, bejsbolistów oraz lekkoatletów;
depresji sprzyjają kontuzje, przetrenowanie, ból, porażki, konieczność przerwania kariery.

Przykłady?

Justyna Kowalczyk – w 2014 r. królowa nart przyznała, że jest ma depresję. Dla wielu osób to był szok. Sportowiec uważany za człowieka z żelaza, herosa cierpi na depresję? Trudno było w to uwierzyć.

Amerykańska, utytułowana (24 medali Mistrzostw Świata) gimnastyczka Simone Biles zakończyła swoją karierę w 2021 r. w wieku 24 lat. Z jakiego powodu? Decyzję uzasadniła problemami natury psychicznej.

W tym samym roku “na emeryturę” przeszła tenisistka Naomi Osaka, wówczas nr. 2 w rankingach. I tutaj przyczyną była depresja (depresja sukcesu).

Wielkimi krokami zbliża się nasza trzecia książka “Jak wyjść z depresji krok po kroku”. (Dziękujemy za Wasze głosy w ankiecie – to Wy wybraliście ten tytuł!). Autorkami jesteśmy my, czyli Anna Bondyra – lekarz psychiatra i Daria Dubiel – copywriter medyczny. Pokażemy w niej, w jaki sposób możesz wygrać z depresją (samemu lub z pomocą). Opisujemy w niej 78 ćwiczeń na depresję, które możesz zrobić sam w domu. Znajdziesz tam również 30 metod leczenia (leki, fototerapię, psychoterapię, przezczaszkową stymulację magnetyczną itd.).

Literatura:

1. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69882,depresja

Medycyna Praktyczna to, w mojej opinii, najlepsze źródło wiedzy zarówno dla Pacjentów jak i lekarzy;

2. “Psychiatria. Tom 2” pod red. S. Pużyńskiego, J.Rybakowskiego i J. Wciórki

Trzytomowa “cegła” dla psychiatrów uczących się do egzaminu specjalizującego. Fragment o utratach jako przyczynie depresji jest niedługi, ale wnikliwy;

3. Chand SP, Arif H. Depression. [Updated 2023 Jul 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430847/

StatPearls nigdy nie zawodzi. To źródło wiedzy nie tylko o psychiatrii, ale też o wszystkich o innych specjalizacjach medycznych.

4. https://www.forbes.com/sites/alicegwalton/2015/01/26/why-the-super-successful-get-depressed Alice G. Walton analizuje zjawisko depresji sukcesu. Zaprasza do rozmowy psychiatrę i psychologa. Fascynujący artykuł.

5. https://podyplomie.pl/medical-tribune/17398,depresja-w-sporcie-wyczynowym?srsltid=AfmBOorKzJnQAxaiJNoNfXAFQhsB0JpNAyo5lWFny9sqdl8PuEEYSSbe

Obok Medycyny Praktycznej portal PoDyplomie to solidne źródło informacji. Niestety teksty nie są dostępne dla osób spoza medycyny.