Przyczyny depresji najlepiej opisuje model biopsychospołeczny. Są tu i czynniki biologiczne (chemia mózgu), psychologiczne (osobowość, koncepcje behawioralne, poznawcze i wyuczonej bezradności) oraz społeczne. Czy wydarzenia życiowe mogą powodować depresję? Jeśli tak to jakie? Odejście drugiej osoby? Sukces? W artykule udzielamy odpowiedzi, również tych mniej oczywistych.
Przyczyny depresji – model biopsychospołeczny
Rozbijmy przyczyny depresji na czynniki pierwsze:
- “bio-” to: geny (historia rodzinna), neuroprzekaźniki, przewlekłe choroby (serca, tarczycy, nowotwory złośliwe czy utrzymujące się bóle), substancje psychoaktywne (w tym alkohol). Na wystąpienie depresji szczególnie narażone są także kobiety w ciąży i młode mamy. Drugim szczytem zachorowania jest menopauza;
- “psycho-” termin ten obejmuje: osobowość, relacje (małżeńskie, partnerskie, z rodzicami, z szefem, ze współpracownikami, przyjaciółmi i znajomymi itp.);
- “społeczne” to: wsparcie społeczne, sytuacja zawodowa, materialna, poczucie bezpieczeństwa finansowego.
Rzadko czynniki te występują samodzielnie. Przykładowo w depresji mamy do czynienia z występowaniem 2 lub 3 równocześnie.
Za chwilę przeczytasz o utratach jako przyczynach depresji.
Przyczyny depresji – utraty
Na początek statystyka. Około 50% (od 41 nawet do 91%) pierwszych w życiu danej osoby epizodów depresji pojawia się po różnych wydarzeniach życiowych. Lista jest długa, zawiera kilkadziesiąt takich sytuacji. Oczywiście najwięcej jest strat. Depresję prowokują następujące utraty:
- strata bliskiej osoby: nie tylko śmierć, ale też rozstanie czy wyjazd. Utrata rodzica przed 10 r.ż. zwiększa ryzyko depresji;
- konieczność opieki nad chorym dzieckiem, rodzicem;
- utrata wsparcia społecznego;
- utrata poczucia własnej wartości;
- utrata poczucia bezpieczeństwa w danej pracy;
- utrata prestiżu;
- utrata poczucia bezpieczeństwa finansowego;
- utrata zdrowia, części ciała, atrakcyjności;
- utrata zdolności do pracy intelektualnej (np. wskutek starzenia się, choroby, urazu głowy);
- utrata zdolności do fantazjowania, optymistycznych wyobrażeń;
- utrata ważnych symboli, które dają poczucie bezpieczeństwa.
A co się dzieje, gdy dostajesz awans? Podwyżkę? Odnosisz sukces?
Nieoczywiste przyczyny depresji
Nieraz sukcesy pociągają za sobą dodatkowe obciążenia:
- po pierwsze nowa praca skutkuje koniecznością zmiany miejsca zamieszkania;
- po drugie pojawiają się nowe obowiązki związane z awansem.
Ciekawe badania pokazują, że dzieci z bogatych rodzin wbrew intuicji są bardziej depresyjne i lękowe w porównaniu do dzieci ze średniej lub niższej klasy. Depresja jest też częstsza w krajach wysokorozwiniętych.
“Depresja sukcesu”? Tak, to prawdziwe zjawisko. Pieniądze nie stanowią szczepionki przeciwko depresji. Duża presja, samotność oraz uczucie pustki to przyczyny choroby u człowieka sukcesu. Przy tym im szybszy awans społeczny, tym większe ryzyko depresji.
Depresja w sporcie wyczynowym?
Kolejne zjawisko to depresja u sportowców, którzy uprawiają wyczynowy (a nawet ekstremalny) sport. Wnioski z badań? Otóż depresja:
- częściej dotyka osoby młode, kobiety, ofiary nadużyć seksualnych;
- najwięcej samobójstw jest wśród piłkarzy, koszykarzy, pływaków, bejsbolistów oraz lekkoatletów;
- depresji sprzyjają kontuzje, przetrenowanie, ból, porażki, konieczność przerwania kariery.
Przykłady?
Justyna Kowalczyk – w 2014 r. królowa nart przyznała, że jest ma depresję. Dla wielu osób to był szok. Sportowiec uważany za człowieka z żelaza, herosa cierpi na depresję? Trudno było w to uwierzyć.
Amerykańska, utytułowana (24 medali Mistrzostw Świata) gimnastyczka Simone Biles zakończyła swoją karierę w 2021 r. w wieku 24 lat. Z jakiego powodu? Decyzję uzasadniła problemami natury psychicznej.
W tym samym roku “na emeryturę” przeszła tenisistka Naomi Osaka, wówczas nr. 2 w rankingach. I tutaj przyczyną była depresja (depresja sukcesu).
Literatura:
1. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69882,depresja
Medycyna Praktyczna to, w mojej opinii, najlepsze źródło wiedzy zarówno dla Pacjentów jak i lekarzy;
2. “Psychiatria. Tom 2” pod red. S. Pużyńskiego, J.Rybakowskiego i J. Wciórki
Trzytomowa “cegła” dla psychiatrów uczących się do egzaminu specjalizującego. Fragment o utratach jako przyczynie depresji jest niedługi, ale wnikliwy;
3. Chand SP, Arif H. Depression. [Updated 2023 Jul 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430847/
StatPearls nigdy nie zawodzi. To źródło wiedzy nie tylko o psychiatrii, ale też o wszystkich o innych specjalizacjach medycznych.
4. https://www.forbes.com/sites/alicegwalton/2015/01/26/why-the-super-successful-get-depressed Alice G. Walton analizuje zjawisko depresji sukcesu. Zaprasza do rozmowy psychiatrę i psychologa. Fascynujący artykuł.
Obok Medycyny Praktycznej portal PoDyplomie to solidne źródło informacji. Niestety teksty nie są dostępne dla osób spoza medycyny.
